ژنتیک پزشکی دلایل ژنتیکی بدریختی
ناهنجاریهای کروموزومی: مسئول ۶٪ همه ناهنجاریهای مادرزادی تشخیص داده شده است.
نقایص تک ژنی: مسئول ۵/۷٪ همهی ناهنجاریهای مادرزادی است.
وراثت چندعاملی: مسئول اکثر ناهنجاریهای مادرزادی و بیشتر بدریختیهای ایزوله است.
ناهنجاریهای کروموزومی
هر مقدار محسوسی از عدم تعادل اتوزومی موجب ناهنجاری توسعهای – تکوینی و ساختاری شدید و در موارد شدید منجر به سقط خودبهخودی اولیه میشود.
الگوهای توجیهکننده نقش ناهنجاریهای کروموزومی در بدریختیها:
- الگوی جمعی یا افزایشی (Additive model): ناشی از تاثیرات وابسته به مقدار ژنهای اختصاصی میباشد.
- الگوی تعاملی (Interactive model): ناشی از بهوجود آمدن ناپایداری تکوینی عمومی توسط شمار زیادی از فراوردههای ژنی توسعهای- تکوینی ناهنجار میباشد.
نقایص تک ژنی
انواع اثر:
- ایزوله (غیرسندرمی): درگیری تنها یک اندام یا سیستم
- سندرمهای ناهنجاری مادرزادی چندگانه: درگیری بسیاری از اندامها که سیستمهای درگیر هیچ ارتباط جنینشناختی آشکاری ندارند. مثلا اکتروداکتیلی در شکل ایزوله یک صفت اتوزومی غالب و مغلوب و به ندرت وابسته به جنس و در شکل چندگانه یکی از علایم سندرم EEC (Ectodermal Dysplasia, Ectrodactyly and Cleft Lip/Palate) با وراثت غالب اتوزومی است.
اهمیت شناسایی نقایص تک ژنی:
- نقطه نظر خانواده: دسترسی به مشاورهی درست و آگاهی بستگان از خطرات احتمالی
- نقطه نظر علمی: بهدست آوردن اطلاعات در مورد لوکوس ژن مستعد برای بدریختیهای مشابه مبتلا کننده یک اندام (وراثت چندعاملی) در اثر کمبود مولکولی مسبب ناهنجاری تک ژنی ایزوله مانند سندرم نونان (Noonan) و سندرم ساتس (Sotos)
سندرم نونان (NS)
علایم مشابه علایم مربوط به سندرم ترنر مانند قدکوتاه، گردن پردهدار، افزایش زاویه در آرنج است. همچنین بیماری مادرزادی قلب، تنگی ریوی (PS=Pulmonary Stenosis، رایجترین آسیب)، ASD و VSD و به ندرت بیش گرمایی کاردیومیوپاتی، دگر ریختی قفسه سینه و صورت مانند هیپرتلوریزم، شیارهای پلکی به سمت پائین و گوشهای پائینتر از حدمعمول، ضعف بنیه (Diathesis: استعداد ذاتی نسبت به یک بیماری ویژه) و مشکلات یادگیری در موارد است.
بروز: ۱ در ۲۰۰۰ تولد
- ژنتیک سندرم نونان
- ژنهای دخیل:
- ژن PTPN11 رمزکننده پروتئین-تیروزین فسفاتاز نوع غیرگیرنده ۱۱ (جهش این ژن در نصف موارد NS دیده میشود) است و بر روی۱۲q22 که فراوردهی پروتئینی آن SHP-2 میباشد.
SHP-2 همراه با SOS1، پیام مثبتی را به RAS-G مخابره میکند.
در موارد دارای جهش در این ژن فراوانی بالاتری از PS و کاردیومیوپاتی دیده شده است. مشخصات چهره، در وجود یا فقدان جهش، مشابهاند.
- ژنهای KRAS،MAPZK1 و SOS1 که متعلق به مسیر پیامرسانی RAS-MAPK هستند (جهش در این ژنها در افراد مبتلایPTPN11 منفی دیده شده است) (جدول).
جهش در KRAS در NS، منجر به پروتئینهای K-ras دارای اختلال در پاسخگویی به پروتئینهای با فعالیت GTP آزی میشود.
- سندرمهای CFC (Cardio – facio- cataneous) و Costello دارای علایم بالینی همپوشان با NS هستند.
- در هردو جهشهای دگرمنی (بد معنی) و کسب عملکرد (بیشتر جهشها) در اجزای متفاوت مسیر RAS-MAPK رخ میدهد.
- اثرات جهش:
- افزایش در تومورهای سفت در سندرم Costello
- تکثیر سلولی در برخی بافتها نظیر هیپرکراتوز (Hyperkeratosis) و پرسازی قرنیه در سندرم CFC
| ژنهای مسیر MAPK – RAS و سندرمهای وابسته | |||
| ژن | سندرم نونان | سندرم CFC | سندرم Costello |
| TPN11 | شایع- بیش از ۵۰% | – | – |
| KRAS | نادر | نادر | نادر |
| HRAS | – | – | شایع- بیش از ۵۰% |
| SoS1 | نادر | – | – |
| BRAF | – | شایع- بیش از ۵۰% | تا حدودی |
| MAP2K1 | نادر | تا حدودی | تا حدودی |
| MAP2K2 | – | نادر | – |
سندرم ساتس (SS)
یکی از سندرمهای رشد اضافی است و قبلاً به عنوان ژیگانتیسم (Gigantism) مغزی شناخته میشد.
علایم شامل وزن بالا در زمان تولد، ماکروسفالی، مشکلات اولیه در غذا خوردن و هیپوتونی، تاخیر حرکتی و آتاکسی، طول قد معمولی، سن استخوانی بالا، دستها و پاهای بزرگ و بطنهای مغزی توسعهیافته (قابل مشاهده باMRI یا CT اسکن)، پیشانی برجسته، هیپرتلوریزم با شیارهای پلکی رو پائین، بینی خاص و چانه نوکدار دراز، اسکولیوز در دوران بلوغ
- ژنتیک سندرم ساتس
- ژن دخیل:NSD1 رمزکننده کمک تنظیم کننده همراه گیرنده آندروژن که واجد ۳۲ اگزون بوده و بر روی۵q35 واقع است.
- جهشها: تغییر چهارچوب، حذف ژن و جابه جاییهای متعادل کروموزومی
*جهشها بیشتر خودبهخودی رخ میدهند و انتقال والد- فرزند نادر است (زیرا اکثر بیماران مشکلات یادگیری دارند).
مطالب مرتبط:
کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی در یک نگاه، تعریف، رشته های مجاز، دروس و ضرایب، منابع، زمان آزمون…
منابع مطالعاتی کنکور کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی