سلام کنکوریهای عزیز! یکی از سؤالهای پرتکرار زیستشناسی کنکور: چرا جهت همانندسازی DNA فقط ۵’ به ۳’ است؟ در ویدئوی پایین، این موضوع رو به زبان ساده و خودمونی توضیح دادم. حتماً تماشا کنید تا کامل متوجه بشید!
در فرآیند همانندسازی DNA، آنزیم کلیدی DNA پلیمراز فقط میتونه نوکلئوتیدهای جدید رو به انتهای ۳’ رشته در حال رشد اضافه کنه. دلیل اصلی این جهتداری، ساختار شیمیایی و انرژیشناسی واکنش هست:
- نوکلئوتیدهای ورودی (dNTPها) سه فسفات دارن. وقتی اضافه میشن، دو فسفات جدا میشه و انرژی آزاد میکنه که پیوند فسفودیاستر رو تشکیل میده.
- اگر در جهت ۳’ به ۵’ باشه، برای اصلاح اشتباهات (که DNA پلیمراز فعالیت اگزونوکلئازی ۳’ به ۵’ داره)، انرژی خیلی بیشتری نیازه و برای سلول بهینه نیست.
- ساختار آنزیم DNA پلیمراز هم طوریه که فقط در جهت ۵’ به ۳’ کارآمد عمل میکنه.
به خاطر همین جهتداری، در چنگال همانندسازی:
- رشته پیشرو (Leading Strand): پیوسته و در جهت ۵’ به ۳’ سنتز میشه.
- رشته پیرو (Lagging Strand): ناپیوسته، به صورت قطعات اوکازاکی، و باز هم هر قطعه در جهت ۵’ به ۳’ ساخته میشه.
اگر سؤالی در مورد همانندسازی، چنگال همانندسازی یا تفاوت پروکاریوت و یوکاریوت داشتید، در دیدگاه ها بنویسید.