سلام دوستان کنکوری ارشد و دکتری ژنتیک پزشکی و بیوتکنولوژی! در ویدئوی پایین ، دکتر محمدعلی زعیمی مکانیسم تداخل RNA یا RNA interference (RNAi) رو به زبان ساده و دقیق توضیح دادن. این موضوع یکی از کلیدیترین مباحث ژنتیک مولکولی در کنکورهای وزارت بهداشت و علوم هست و اغلب با CRISPR مقایسه میشه. حتماً ویدئو رو کامل ببینید!
تداخل RNA (RNAi) یک مکانیسم طبیعی خاموش کردن ژن در سطح پس از رونویسی (post-transcriptional) هست که توسط RNAهای کوچک غیرکدکننده (siRNA و miRNA) انجام میشه:
- ورود dsRNA: دو رشتهای (از ویروس یا مصنوعی) وارد سلول میشه.
- پردازش توسط Dicer: آنزیم Dicer dsRNA رو به قطعات کوچک ۲۱-۲۳ نوکلئوتیدی (siRNA) برش میده.
- تشکیل کمپلکس RISC: siRNA با پروتئینهای Argonaute کمپلکس RISC (RNA-induced Silencing Complex) رو میسازه. رشته راهنما (guide strand) نگه داشته میشه و رشته مسافر (passenger) تخریب میشه.
- خاموش کردن ژن: RISC به mRNA مکمل متصل میشه و یا اون رو برش میده (در siRNA کامل مکمل) یا ترجمه رو مهار میکنه (در miRNA نیمهمکمل).
تفاوت با miRNA: miRNAها از پیشسازهای hairpin در هسته ساخته میشن و معمولاً ترجمه رو مهار میکنن، در حالی که siRNAها اغلب برش mRNA رو باعث میشن.
کاربردها: دفاع علیه ویروسها، تنظیم بیان ژن، درمان بیماریها (مانند داروهای siRNA برای بیماریهای کبدی)، تحقیقاتی (knockdown ژن).
تفاوت با CRISPR: RNAi موقتی و در سطح RNA عمل میکنه (قابل برگشت)، در حالی که CRISPR دائمی و در سطح DNA (ویرایش ژنوم).